شاید حدود چهل پنجاه سال پیش، بعضی از خیرخواهان كُرد كه چشم دیدن زبان و فرهنگ، ادبیات و موجودیت، كردایتی و هویت كُردی را نداشتند، طی-به اصطلاح-كُردشناسی خود این موضوع توطئه و تفرقه برانگیز را علم كردند كه اورامی ها در ایران و عراق و زازاكی ها در استان پرجمعیت، كوهستانی و جنگلی استان«درسیم» در كردستان تركیه كُرد نیستند.

زبان هر قوم معرف فرهنگ و تاريخ آن قوم ميباشد برسي جنبه هاي تاريخي زبان موجب رفع و شناخت کافي از تاريخ تکامل فرهنگ وشکل گيري آن ميشود ميشود. اينجانب در اين مقاله سعي نموده ام با جمع اوري نمونه هايي از نوشته ها و اسناد وکتاب هاي زبان شناسي وتاريخي به بررسي تاريخ کهن زبان هورامي بپردازم .مردم منطقه هورامان با اين زبان کهن صحبت ميکنند که اين نشانه فرهنگ کهن وچندين هزارساله منطقه هورامان است . اکنون ما هم بايد در حفظ وپاسداري از اين زبان وفرهنگ کوشا باشيم تا بتوانيم اين ميراث جاودانه را که از گذشتگانمان به ارث برده ايم به نسلهاي آينده انتقال دهيم.

محمد ولی مجیدی فرزند صوفی محمد در سال ۱۳۳۸ خورشیدی در خانواده ای مذهبی و خداشناس در روستای نسنار ژاورود غربی مریوان به دنیا آمد. آقای مجیدی لقب درویش بی گل را برای خود انتخاب کرده که دلیل آن دیدن حضرت رسول صلی الله علیه وآله و سلم (به گفته خود شاعر) در خواب بوده است. دوست داران ادبیات کوردی میتوانند دیوان شعرهای آقای ولی مجیدی را با نام ((دیوانی بێ گۆڵ)) در کتاب فروشی ها تهیه بفرمایند. در ادامه ی مطلب یکی از سروده های زیبای این شاعر را بخوانید.   

این گویش یعنی گویش سیوندی قرابت بسیاری با گویش کوردی هورامی دارد؛ اگر چه گویش هورامی نسبت به سیوندی دست نخورده تر است اما تشابه کلمات در این دو گویش به حدیست که یک هورامی به راحتی میتواند اکثر صحبت های یک سیوندی را بفهمد.نمونه ای از کلمات و توضیحی در مورد این گویش را در ادامه مطلب مشاهده بفرمایید.

اخیرا یکی از این گرانقدران و زبانشناسان البته‌ از نوع زبانشناسی کاربردی ‌ ، در نوشته‌ها و گفته‌های خود بابی را گنجانده‌ است در باب استاندارد نبودن زبان کردی هورامی. البته‌ ایشان در بیان نظرات خود آزادند و این سامع و باصر است که‌ باید بیدار باشد و سخنان وی‌ را بی هیچ چرایی و امایی نپذیرد، و راقم این سطور هم در بیان نظر خود آزاد است و مخاطب سخن خود را نه‌ آن ناظر بلکه‌ سامعان و شنوندگان وی می‌داند.

تاریخ 2007/6/1 یکی از شبکه هاب رادیویی میزگردی با امیر حسن پور و دیلان برگزار نمود. برای این برنامه آقای سیامند هورامی را هم تلفنی در جریان قرار دادند و به ایشان نیز اجازه حضوری هر چند کوتاه دادند. بحث بر سر زبان و زبان واحد بود. آقای سیامند هورامی هم در صحبت هایشان بحث جدا شدن گویش کوردی هورامی از لهجه بودن سورانی و استقلال این گویش را مطرح کردند و از روشنفکران کورد دعوت کردند تا از لهجه دانستن این گویش کوردی برای سورانی دست بر دارند و به فکر حفظ این گویش، یعنی کوردی هورامی باشند.

 این بی توجهی و بی عدالتی اعمال شده از سوی حکومت کردستان در حق مردم هورامان که قدیمی ترین قوم ایرانی و قوم کورد هستند نشان می دهد که این حکومت دمکراتیک و ناسیونالیسمی کردستانی هنوز از بار فکری در مرحله ای خیلی عقب افتاده است. هنوز نه شناختی درست و حسابی بر سر وضع کوردستان دارند و نه برنامه ای مردمی و تجربه شده ی جهانی ...

کوردهای هورامی ای را می شناسم و میبینم که خجالت میکشند با صدای بلند با گویش هورامی که یکی از قدیمی ترین و پر افتخار ترین گویشهای ایرانی و همچنین ریشه زبان های زنده ای مانند هندی و اروپایی و فارسی و گویش شاعران بی نظیری چون مولوی کورد ٬ بیسارانی صیدی است صحبت کنند. صحبت کردن با گویشی که گویش منتخب والی های اردلان و بابان بود و اردلانی ها به افتخار همین گویش نام ایالت اردلان را به ((سانان دژ )) سنندج امروزی که یک کلمه هورامی ...

خسرو پیره مشهور به (خه‌شه ۱۳۳۷ ه.ش‌) یکی از کورد های هورامی بیساران است که ذوق شاعرانه ی او به شعر هجو و هزل می گراید. البته ذوق و استعداد او در وصف طبیعت کمتر از هجو او نیست.متاسفانه به دلیل مشکلات معیشتی و نداشتن سواد کافی موفق نشده که هیچکدام از شعرهایش را به صورت مکتوب ثبت کند.                                                                                        

بابا شیخ شخصی از نسل امام حسین است که که از محل قبلی روستا ((دگابر)) به محل فعلی آمده و خانه و مسجد را بنا نهاده است. از ان پس مردم دور او جمع شده واین روستا را تشکیل داده اند و ...

ملا حامد بیسارانی معروف به کاتب الاسرار از شاعران قرن سیزدهم ایران است. وی در سال ۱۲۳۰ هجری قمری (یا ۱۲۲۵) در نزدیکی سنندج در قریه بیساران به دنیا آمد و در زادگاه خود بیساران که از روستاهای هورامان ژاورود استان کردستان بود به تحصیل پرداخت ... 

کوه های سر به فلک کشیده ای مانند پلور میر ویس - کوری مریم - مرگه وار - شانشین و کوری هه وریشان و مرجه هول اطراف بیساران را احاطه کرده است. قبل از روستای بیساران دو روستای دیگر هم بوده اند که کم کم جای روستا به محل فعلی بیساران انتقال یافت. مردم روستای اولی پیرو آئین یهود-مسیح و زردشت بوده اند و ...

دراین قسمت از وبلاگ شما می توانید ریشه کلمه هورامان و نظرات مختلفی که در مورد معنی این  واژه  ذکر شده است را مطالعه بفرمایید.